Archieven: maart 27, 2023

Deze kwitantie van de Bornesche Stoomgrutterij Erven wed. A. ten Cate dateert van 27 maart 1924 en is dus 99 jaar geleden uitgeschreven aan de heer A. Somer uit Almelo.

Op 26 maart 1936 vierden Jan Hummel en Trijntje Sakes Jongbloed hun 55-jarig huwelijk. Het echtpaar ‘verdiende’ daarmee een ‘kiekje’ in zowel het Twentsch dagblad Tubantia als in het geïllustreerd weekblad “Van Eigen Erf”.

Jan was geboren in ’t Groningse Leek en Trijntje zag het eerste levenslicht in ’t Friese Ooststellingwerf. Het stel was op 26 maart 1881 getrouwd in ’t Drentse Odoorn. De eerste jaren van het huwelijk woonden ze in Drenthe, maar na 1910 verhuisde het gezin naar Borne. Daar overleed Trijntje op Eerste Kerstdag 1936, op 83-jarige leeftijd. Jan Hummel overleefde zelfs de Tweede Wereldoorlog en stierf ook op Eerste Kerstdag op 91-jarige leeftijd, (anno 1949).

Op 24 maart 1811 werd het huwelijk voltrokken tussen Salomon Jacob Spanjaard en Sara David van Gelder. Een halve eeuw later werd hun gouden huwelijk met grote luister in Borne gevierd in gezelschap van Bornse notabelen en ‘de gansche familie’. Voor de grote luister van het feest hadden de ceremoniemeesters een speciaal programma opgezet en voor die gelegenheid een liedboek laten samenstellen met Hebreeuwse gezangen, getoonzet door de destijds vermaarde Nederlandse componist Afiron (Anton) Wolff Berlijn.

Salomon Spanjaard was afkomstig uit het Duitse Bodendorf (bij Remagen am Rhein) en als ‘verkoper van oude klederen’ naar Borne gekomen. Daar leerde hij Sara van Gelder, dochter van ‘een oude rommelarij-verkoper’ uit Borne-Zenderen, kennen. Het echtpaar kreeg vijftien kinderen, waarvan er negen hen zouden overleven. In het begin van de dertiger jaren van de negentiende eeuw dreef Salomon ‘ Jacobs’ Spanjaard een handelsfirma, waarin naast textiel ook andere zaken omgingen. In 1828 stond Salomon Spanjaard nog ingeschreven als winkelier, kramer en koopman. Vanaf 1833 leidde hij een florissante fabrikeurs- en handelsfirma.

Tubantia, Michel Hasselerharm, 8 maart 2023:
Er is al veel geschreven over de Spanjaard-fabriek. Maar het zou zo maar kunnen dat die naslagwerken moeten worden aangepast. Met dank aan de Collectie Brok die nu officieel deel uitmaakt van het gemeentearchief. „Het kan een heel ander licht werpen op de geschiedenis van Borne.”

Een vrijgeleide voor Jacob Salomon Spanjaard. Met signalement en afgegeven door toenmalig burgemeester Lantman in 1833. Maar ook een briefje uit 1834 van diezelfde telg uit de textielfamilie aan zijn vrouw en kinderen in Borne. Het oudste stuk stamt zelfs uit 1680. „Ruim voordat er ook nog maar werd gesproken over een fabriek, toen Spanjaard als inlands kramer door het land trok”, zegt Erwin Wolbink.

Vandaar het enthousiasme van de informatiespecialist van de gemeente Borne, die zich bezig heeft gehouden met de overname van de Collectie Brok. Twee strekkende meters aan allerhande documenten over met name de Spanjaardfamilie en de fabriek, maar ook andere Twentse textielbedrijven, zoals Barend Bavink & Zn. en Ten Cate uit Almelo en Gelderman in Oldenzaal.

De collectie stond al enkele jaren veilig op de planken van de gemeentelijke archiefbewaarplaats en is nu, op verzoek van de weduwe Brok, in alle stilte overgedragen aan Borne. Die is daar behoorlijk mee in zijn nopjes. „Omdat het originele stukken zijn. Niet alleen over de fabriek, maar ook over de familie”, zegt Wolbink. „Met, opvallend genoeg, een link naar andere Twentse textielfabrieken.”

Het officiële Spanjaardarchief ligt al langer opgeslagen bij de gemeente. Dat werd bij de overname door Nijverdal Ten Cate aan Borne overgedragen. „Maar dan heb je het vooral over bedrijfsgerichte stukken, zoals verslagen van vergaderingen en stalenboeken”, zegt Wolbink. „Brok heeft ook zelf over Spanjaard geschreven en heeft daarvoor kennelijk zijn eigen archief gebruikt. Dus er is al enige lijn in aangebracht.”

Desalniettemin hebben vrijwilligers van Stichting Historische Projecten de handen vol gehad aan het maken van een inventarisatie van alle documenten uit de Collectie Brok. Die is nu, gecategoriseerd en wel, door de gemeente openbaar gemaakt via archieven.nl. Het maakt de collectie direct een stuk toegankelijker voor iedereen die onderzoek wil doen naar de textielgeschiedenis van Borne en Twente. „Het is van groot belang voor de geschiedenis van Borne”, vindt Wolbink.

Ook in de collectie: een oude charter met zegel. Op zulke officiële oorkondes werden wetten en verplichte handelingen vastgelegd. „Die willen we nog laten restaureren.” Wolbink verwacht dat de mooiste stukken uiteindelijk wel een keer op een expositie te zien zullen zijn.