Nieuwe aanwinst Gemeentearchief Borne
Recent heeft het Gemeentearchief Borne weer een interessante aanwinst mogen toevoegen aan haar collecties, namelijk het – ternauwernood – bewaard gebleven Archief van het departement Borne van de Maatschappij tot nut van ’t algemeen. De archivalia beslaan de periode 1881-1972. De schenkster heeft de collectie enige tijd in huis gehad. Zij had de archivalia op haar beurt gekregen van een voormalige leerkracht van de Jan Ligthartschool. Deze had gezien dat de archivalia op de nominatie stonden om te worden vernietigd. Tot die tijd waren de stukken opgeborgen in een kast in genoemde school. De archivalia waren bij aankomst in het Gemeentearchief Borne opgeborgen in drie grote dozen.
Volgens het bewaard gebleven huishoudelijk reglement en een bericht in de Twentsche courant is het departement Borne van de maatschappij tot nut van ’t algemeen in december 1881 opgericht met 26 leden. De bestuursleden van het eerste uur waren de heren Sijpkema, Van Dijck, Abr. Hulshoff, B. Spanjaard en Rierink jr. Voordien maakte Borne deel uit van het gecombineerde departement Hengelo-Borne. Op 12 oktober 1914 werd de, mede op initiatief van het departement opgerichte, ambachtsavondschool geopend met 40 leerlingen. In de algemene ledenvergadering van 19 april 1915 werd besloten tot de oprichting van een nutsspaarbank. Uit het archief blijkt dat het departement in 1916 koninklijke goedkeuring op de statuten heeft gekregen. Op 14 mei 1917 werd de stichting nutsspaarbank geregistreerd. Met ingang van 1 januari 1918 ging de bank van start. Men gaf cursussen in handenarbeid op de huisvlijtschool.
De nutsbewaarschool werd op 18 januari 1926 officieel geopend door dhr. P. van Vledder sr., de voorzitter van de bewaarschoolcommissie. De school was ingericht naar de kleuterschool op Philipsdorp te Eindhoven. Tot 1945 was de school ondergebracht in een deel van de oude fabriek van Spanjaard aan de Deldensestraat, over het spoor. Het gebouw werd op de dag van de bevrijding in 1945 geheel door de Duitsers vernield. Na enige tijd kon, dankzij de medewerking van verschillende instanties, opnieuw worden gestart in een deel van de voormalige villa van Karel J. Spanjaard aan de Stationsstraat.
Het archief van het nutsdepartement heeft wel hiaten. Van het oudste deel (1881-1914) is slechts het eerste (huishoudelijk) reglement bewaard gebleven. Een groot deel van de collectie betreft de organisatie van de zgn. ‘nutsavonden’. Tijdens deze avonden werden de leden getrakteerd op allerhande voorstellingen en lezingen, zoals een show van het toneel- en cabaretensemble van Reinoud van der Hilst jr. uit Amsterdam op 17 oktober 1927 (zie illustratie). De verschillende taken van het departement zijn goed te onderscheiden, zoals de nutsbibliotheek, de nutsspaarbank en de nutsbewaarschool. Vandaar ook dat de inventaris dienovereenkomstig is opgebouwd. De 0,6 strekkende meter archivalia zijn inmiddels geïnventariseerd. De inventaris staat inmiddels online op www.archieven.nl
