Afbeeldinge ende beschryvinghe van alle de veldslagen, belegeringen ende and're notabele geschiedenissen ghevallen in de Nederlanden. Geduerende d'oorloghe teghens den coningh van Spaengien: onder het beleydt van den Prince van Oraengien, ende Prince Maurits de Nassau.

Teksten over 17 juni 1580 door Willem Baudartius.

 

‘Slach tot Hardenbergh, tusschen des Conincx ende der Staten volck, den XVII. Iunij, 1580.’

Doe de Staten de Stadt van Groeninghen met eenich volck omcinghelt, ofte beleghert hadden, soo heeft de Prince van Parma alle ghereetschap gemaeckt om de selfde te ontsetten door Rennenbergh, die nu met Parma versoent was: Hem zijn ter hulpe ghesonden xiiii. Vaendelen Voet-knechten, genoemt het Friesche Regiment, ende daer by zijn noch andere ghecomen, soo dat sy 'tsamen zijn sterck gheweest ontrent drie duysent te Voet, ende ses hondert Peerden, daer Overste van waren Billy ende Schenck. 

Dese bleven te Hardenberg wat rustende, 'welck is een Vlecke een mijle weechs van Coeworden gheleghen, ende viere van Zwol, op de Riviere ghenoemt de Vecht.

De Grave van Hohenlo hoorende van de aencomste sijner vyanden, heeft het grootste ende beste deel des volcx uyt het Legher voor Groeninghen ghelichtt, (onaenghesien hy sekerlijck verwitticht was, soo door vertroude vrienden, als door afgheworpene brieven, dat de belegerde sekere Articulen op het pampier gebracht hadden, om met hem te accorderen) ende hy is den vyandt neghen groote mijlen weechs te ghemoete ghetrocken, stellende sijne eere, de ghewisse veroveringhe van Groeninghen, ende den welstant van Frieslandt, der Omme-landen, van Overyssel, ende van Gelderlant, in de onsekerheyt van den uytganck eener onnodiger schermutselinghe.

Daer waren veel cloecke Capiteynen in sijn Leger, die hem desen tocht ontrieden, meynende dat doch den vyandt haest by gebreck van victualie ende van gelt, soude moeten verloopen.

Maer Hohenlo heeft sich even wel op den tocht ghegheven, ende dat op eenen seer heeten dach, over de dorre Heyde, daer gheen water en was, so datter vele van hitte ende van dorste verstichten, onder andere Ioncker Iohan van Duyvenvoorde. 

Daer enteghen hadde Schencks volck wel drie uyren lanck in de schaduwe gherust, ende wel ghegeten, ende hadden veerthien tonnen biers ten besten ghehadt.

Soo haest als Hohenloh nae by sijnen vyandt naeckte, stelde hy sijn volck stracx in slach-orden, sonder haer tijdt om rusten te gheven, d'welck nochtans gantschelijck van nooden was, nae het advijs van de Oversten Yselsteyn, Sidleniski, VVijngaerden, ende andere.

Al Hohenlohs Voet-volck en was niet boven de achthien hondert Man, ende ontrent veerthien hondert Ruyteren, doch weynich spiessen, ende vijf stucken Gheschuts.

Als de slacht-ordenen aen beyden sijden gemaeckt waren, was het middach, soo dat Schenck, staende in't Suyd-westen, de Sonne van achteren hadde: Ende Hohenloh hadde de Sonne in't aensicht, ende de wint was stille.

Nae dat der Staten volck haer ghebedt ghedaen, de hoeden opgheworpen, ende 'tGheschut los geschoten hadden, soo renden de drie Friessche Vaenen van Hohenloh voort teghen twee Vaenen Lanciers van Schencks Albanoysen, waer van d'eene eermen om sach gants verslaghen, ende de andere, met groot verlies van volck en peerden, verstroyt werdt, de welcke de Duytsche Ruyteren naejoegen: Schencks Voet-volck begon oock te wijcken, alsoo dat een yeder begon te ordeelen, dat Hohenloh soude victorie bevochten hebben: Maer alsoo de Friessche Ruyteren haer ghereet maeckten, om wederom te treffen, soo quam Schenc aentrecken met een goede troupe Lanciers, ende een tamelijck ghetal schutten, om op Hohenloh aen te vallen, d'welck dese siende, ende wel wetende dat sy gheen, of weynich spiesen aen haerder

[p. 351]

Klik op de afbeelding om dit venster te sluiten.

(121)

Metropolim longâ premit obsidione Groningham,
Dux belli Teuto, venienti occurrere campis
Hosti dum studet, ah, violento exercitus omnis
Hostili cadit ille manu, fuga sola saluti est,

[p. 352]

sijde hadden daer sy haer op verlaten of wijcken mochten, soo vluchten sy alle gaer op eenen camp met boomen beplantt: Schenck is stracx op dit verbaesde volck, d'welck heel in disordre was, aenghevallen: Eenige weerden haer mannelijck genoech, maer den meesten deel verstoof ende verliep als eenen blixem, eenighe loopende of swemmende midden door de Vecht, andere over 'tmoer by Ommen, ende elck daer hy best conde, de vlucht nemende nae Coeworden.

De Ruyteren waren wel soo vierich in't vluchten, als de Voet-knechten, des te meer overmits sy van haren vyandt dapper vervolcht werden. 

Capiteyn VVijngaerden bleef vechtende doodt, als oock de Vaendrich Nievelt, met veel andere Bevel-hebbers, Edele, ende ghemeyne Soldaten.

Schenck creech al het Gheschutt, doch weynich Bagagije, want die was meest te Coeworden ghebleven.

Nae dese ongheluckighe slachtinghe begaf hem de Grave van Hohenloh nae Oldenzeel, vreesende, dat den vyandt, sijn victorien vervolghende, die Stadt in dese verbaestheyt stracx overvallen soude.

Daer quam het meeste deel van het verloopen volc by hem, 't samen sterck zijnde ontrent seven hondert te voet, en̄ vier hondert Ruyteren, nae dat een yeder sijn pacxken en bagagije uyt Coeworden ghehaelt hadde, d'welc met grooter haeste ende verbaestheyt toeginc: Jae de verbaestheyt was soo groot, dat die allegaer Coeworden verlieten, die verordineert waren om aldaer garnisoen te houden, aengesien het noch niet nae behooren ghesterckt en was, oock om dat sy gheen voordeel van de Rivierkens en hadden, overmits de droochte des somers, want men alomme door mochte.

Sy zijn ter midder-nacht opghetrocken, vluchtende nae Oldenzeel.

Schenck en hadde het ruyme velt so stracx niet durven verlaten na dese slachtinge, achtende dat het noch niet al ghewonnen en was, maer dat sijnen vyant op de passagie ende te Coeworden een hinder-laghe soude gestelt hebben: Maer contrarie vernomen hebbende, trock hy 'anderen daechs binnen Coeworden, daer hy noch Jnwoonders noch Crijchs-volck in een vondt.

De Staten volck dat voor Groeninghen lach, seker tijdinghe van dese neder-laghe crijghende, ende vernemende dat Schenck met sijn volck te Coeworden lach, soo isser sulck een vreese onder haer ghecomen, dat Graef Willem van Nassou, noch Sonoy, (die van de Staten in't Legher voor Groeninghen gesonden was, om Graef Willem met raedt en daedt by te staen) haer niet bereden noch beweghen en conden, om daer langher te blijven ligghen; Maer sy staken den brandt in haere Hutten ende Schansen, ende vertrocken in garnisoen, eenighe binnen Doecum, eenighe te Collum, sommighe nae Steenwijck, andere nae den Opslach.

Aldus is de Stadt Groeninghen aen des Coninckx sijde voor dat mael ghebleven.

Vir fugiens denuo pugnabit, mortuus non.